Elmalı'lı Küçük Hamdi (Yazır) merhumun çevirdiği kitapta St. Anselm'in ontolojik argümanına St.Thomas'ın şöyle itiraz ettiği yazılıdır: Birisinin bu Allah kelimesi daha büyüğü tasavvur olunamıyan bir şeye delalet eder diye anlamasından dolayı bu kelimenin medlulu hakikatte mevcuttur diye anlaması lazım gelmez. Allah kendi vücudunun ayni olmak ve künhü bize hafi bulunmak hasebiyle (Allah mevcuttur ) kaziyyesi de bila şüphe malum lizatihi ise de bize nazaran değil nefsil-emirde böyledir. Küll cüz'ünden büyüktür kaziyyesi beyyin lizatihi olduğu gibi "Allah mevcuttur" kaziyyesi de zat-ı ilahiyi bizzat görenler için bizatiha beyyin bir kaziyyedir. Çünkü Allah'ın künh-ü zatı vücududur. Lakin biz zat-ı ilahiyi göremediğimiz cihetle Allah'ı bizatihi değil bi asarihi (eserleriyle) biliriz.

Elmalı'lı merhumun St. Thomas'ın bu ifadeleri hakkında yazdığı - aşağıda verilen - dipnot alimlerimizin ve İslam kelam ve düşünce geleneğinin ne kadar güçlü ve zengin olduğunu göstermektedir. 

Mezahib ve Metalib - Nakil: Elmalı'lı Hamdi, Matbaa-i Amire, 1341 sayfa 228

Aşağıda Osmanlıca kısmında altı çizgili kelimelerin üzerinde mouse u gezdirirseniz latin harfleriyle yazılışı görülecektir.

Latin harflerine çevrilmiş kısımda altı çizgili bir kelimenin üzerinde mouse u gezdirirseniz o kelimenin manası görülecektir.

Not: 've' manasındaki vav'lar web sitesinin osmanlıca kelimeleri yakalaması için ayrı yazıldı. Bazı ekler orijinalde önce gelen kelimeye bağlanmadan yazılmış. Bunları bilgisayarda yazarken otomatik olarak bağlanıyor. Bağlanmasın diye araya bir boşluk koymak gerekti.  

بزم كتب فلسفیه و كلامیه مزدە وجود حقندە باشلیجە درت مذهب واردر 

وجود واجبده كنه ذاتك عينى ممكنده غيريدر. وجود ممكنات ماهيت اوزره زائد و جمله سنده مشترك بر عرض عامدر. و معقولات ثانيه دندر. بو مذهب جمهور فلاسفه قوليدر.  

وجود بوتون موجوداتدە حقیقت واحدە اولوب مختلف دكلدر. آنجق ممكناتك ماهیتلری عدم اولمغلە بونلردە كی وجوود وجود واجبك عكوسی در. بناﺀ علیە ممكنات حد ذاتندە معدومدر. وجود واجبده باشقە وجود حقیقی یوقدر. بو دە ذاتنك عینیدر. بو مذهب صوفیە و حكماﺀ اشراقیە مذهبیدر

ﻫر شیئك وجودی كندیسی , كندی حقیقتی , حتی ﻫویتی دیمكدر. بناﺀ علیه حقایق اشیا قدر دە وجود واردر. بو دە متكلمیندن اشعری مذهبیدر

وجود كرك واجب كرك ممكن هپسندە ماهیتك غیری , ماهیت اوزرە زائددر و هپسندە مشترك بر معنادر , بر وصفدر

بو بابدە بر تحقیق دها واردر كه بشنجی مذهب دنیلە بیلیر. وجود ایكی در. بری وجود خاص دیكری وجود عامدر. وجود خاص بر حقیقت نفس الامریە اولوب هر شیدە باشقە باشقە در. وجود عام ایسە بر معنای تجریدی اولوب معقولات ثانیە قبیلندندر. وجود خاص الهی ایسە بوتون وجودات جاصه نك بر حقیقت كلیەسیدر

شمدی صوفیە و اشراقیە مذهبلری وجود معقولات ثانیە دن اولمیوب حقیقت واحدە اولدیغنە كورە دلیل لمی بر وجە بالا كسب صحت ایدەبیلەجك ایدی. لكن سن طوماس جمهور فلاسفە مذهبنە استناد ایدرك وجود الهی ماهیتنك عینی اولدیغنی یعنی ذات الهی یی بیلمك وجودینی بیلمك كنە ذاتنی بیلمك دیمك اولە جغنی قبول ایلە برابر ممكناتك وجودی وجود واجبك غیری و بر امر عرضی اولمق حیثیتیلە وجود ممكناتدن كنە حقیقت الهیە یی تصور ایدەمیە جكمزی و كنە حقیقت حد تام ایلە تصور اولنەمدقجە وجودینی بالاولیە و اللمیە استنتاج صحیح اولەمیەجغنی سویلەیور. دیمك كه سن طوماس مذهب فلسفیسنی عالمانە بر صورتدە تطبیق ایدەبیلمشدر. و اصل مورد نزاع وجودك حقیقتی در

Bizim kütüb-ü felsefiyye ve kelamiyyemizde vücud hakkında başlıca dört mezheb vardır:

Vücud-u vacibde künhü zatının aynı, mümkinde gayridir. Vücud-u mümkinat mahiyet üzere zaid ve cümlesinde müşterek bir araz-ı amdır ve makulat-ı saniyedendir. Bu mezheb cumhur-u felasife kavlidir. 

Vücud bütün mevcudatta hakikat-ı vahide olup muhtelif değildir. Ancak mümkinatın mahiyetleri adem olmakla bunlardaki vücud vücud-u vacibin ukusudur. Binaen aleyh mümkinat hadd-i zatında madumdur. Vücud-u vacibde başka vücud-u hakiki yoktur. Bu da zatının aynıdır. Bu mezheb sufiyye ve hukema-i işrakiyye mezhebidir. 

Her şeyin vücud-u kendisi, kendi hakikati, hatta hüviyyeti demektir. Binaen aleyh hakaik-i eşya kadar da vücud vardır. Bu da mütekelliminden Eşari mezhebidir. 

Vücud gerek vacib, gerek mümkin hepsinde mahiyetin gayri, mahiyet üzere zaiddir ve hepsinde müşterek bir manadır, bir vasıfdır. 

Bu babda bir tahkik daha vardır ki beşinci mezheb denilebilir. Vücud ikidir. Biri vücud-u hass, diğeri vücud-u ammdır. Vücud-u hass bir hakikat-i nefsil-emriyye olup her şeyde başka başkadır. Vücud-u amm ise bir manayı tecridi olup makulat-ı saniye kabilindendir. Vücud-u hass-ı ilahi ise bütün vücudat-ı hassanın bir hakikat-ı külliyyesidir. 

Şimdi sufiyye ve işrakiyye mezhebleri vücud makulat-ı saniyeden olmayıp hakikat-ı vahide olduğuna göre delil-i limmi ber vech-i bala kesb-i sıhhat edebilecek idi. Lakin St. Thomas cumhur-u felasife mezhebine istinad ederek vücud-u ilahi mahiyetinin aynı olduğunu, yani zat-ı ilahiyi bilmek vücudunu bilmek, künh-ü zatını bilmek demek olacağını kabul ile beraber mümkinatın vücudu vucud-u vacibin gayri ve bir emr-i arazi olmak haysiyyetiyle vücud-u mümkinattan künh-ü hakikat-ı ilahiyyeyi tasavvur edemiyeceğimizi ve künh-ü hakikat hadd-i tam ile tasavvur olunamadıkça vücudunu bil-evveliyye ve limmiyye istintac sahih olamayacağını söylüyor. Demek ki St. Thomas mezheb-i felsefisini alimane bir surette tatbik edebilmiştir. Ve asıl mevrid-i niza vücudun hakikatidir.